Survey Psychological problems of women during lock down by Nimisha Padariya and Dr. Dhara Doshi

*કોરોના મહામારી દરમિયાન મહિલાઓની પીરિયડ્સ સાથે સંકળાયેલ સમસ્યાઓ*

નિમિષા પડારિયા અને ડૉ. ધારા આર. દોશી

 

 

 

 કોરોના વાયરસ મહામારીએ કોઈ ને કોઈ રીતે આપણા જીવનને અસર કરી છે.  આપણા રોજિંદા જીવનમાં, ઘણા નાના મોટા મોટા ફેરફારો કદાચ પહેલાં ક્યારેય ન આવ્યા હોય તે બધા જ હાલના સમયે આવ્યા તેથી માનસિક સમસ્યાઓમાં વધારો ખૂબ સ્વાભાવિક છે.  પરંતુ જ્યારે આ માનસિક તાણ મહિલાઓના શરીરને અસર કરે છે ત્યારે શું થાય છેઆ તણાવ ક્યારે આપણા શરીરની કુદરતી પ્રવૃત્તિઓમાં અડચણરૂપ બને છેએ વિશે પણ જાણવું જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે મહિલાઓ ના માસિક ધર્મને શારીરિક માનવામાં આવે છે પણ માનસિકતા ની અસર આ પ્રક્રિયા પર ઘણી થાય છે. કોરોના મહામારી દરમિયાન, પીરિયડ્સ સાથે સંકળાયેલી સમસ્યાઓમાં આશરે 20 થી 25 ટકાનો વધારો થયો છે.

 

મનોવૈજ્ઞાનિક સલાહકેન્દ્ર માં જયારે મહિલાઓના ફોન આવે છે ત્યારે ઘણી સ્ત્રીઓ ફરિયાદ કરતી હોય છે કે, પિરિયડ્સનો સમય પહેલાં સમયસર હતો જે હાલમા નથી રહ્યો. કેટલીક મહિલાઓએ કહ્યું કે, પિરિયડ્સ અચાનક બંધ થવા જેવી સમસ્યાઓ થઈ છે, તો કેટલીક સ્ત્રીઓને પોલિસિસ્ટિક અંડાશયના સિન્ડ્રોમ (પીસીઓએસ) જેવા પ્રજનન રોગોના લક્ષણો જણાયા હતાં.

 

 મનોવિજ્ઞાન ભવન પર આવેલ ફોનનો સર્વે કર્યો જેમા 65 ટકા મહિલાઓએ જણાવ્યું કે, પીરિયડ્સનો સમય અનિયમિત થયો છેઅને પીરિયડ્સ દરમિયાન શારીરિક સમસ્યાઓ વધી છે.તેમની સાથે વાત કર્યા પછી, તે માનસિક સમસ્યાઓથી પીડિત હોવાનું બહાર આવ્યુંઆ મહામારી દરમિયાન, સ્ત્રીઓમાં તાણ વધ્યો છે. તેના પરિણામે  શરીરમાં કોર્ટિસોલ હોર્મોનનું પરિભ્રમણ વધ્યું, તેનાથી હોર્મોનલ બેલેન્સ ન જળવાયું અને, ઘણી શારીરિક સમસ્યાઓ થઈ છે. '

 

*પોલી સિસ્ટિક અંડાશયના સિંડ્રોમ (પીસીઓડી) - મહિલાઓમા એક ગંભીર બિમારી.*

 

 પોલી સિસ્ટિક અંડાશયના સિંડ્રોમ (પીસીઓડી) - મહિલાઓમા એક ગંભીર બિમારી છે.  *"કોર્ટીસોલ એક સ્ટ્રેસ હોર્મોન છે, જેનો અતિશય સંચાર એસ્ટ્રોજન જેવા પ્રજનન હોર્મોન્સનું પ્રસારણ બંધ કરે છે."*  તેનાથી અંડાશય યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવાનું બંધ કરે છે અને પિરિયડ્સને લગતી સમસ્યાઓ થાય છે. એવું પણ જોવા મળ્યું છે કે, શરીરમાં ઇન્સ્યુલિનનો અભાવ લેપ્ટિન હોર્મોનની માત્રામાં ઘટાડો કરે છે, જે ઘણીવાર પીરિયડ્સનું કારણ બને છે. જેનાં કારણે પિરિયડ્સ 7-8 દિવસ મોડા આવી શકે છે. જેને ઓલિગોમેનોરિયા કહેવામાં આવે છે.  પિરિઓડોન્ટલ સમસ્યાઓની સાથે સાથે હોર્મોન્સમા અસંતુલન, ત્વચા અને વાળની ​​સમસ્યાઓ, માનસિક સ્વાસ્થ્યને અસર અને વંધ્યત્વ પણ પેદા કરી શકે છે.

 

માત્ર અનિયમિત પિરિયડ્સ  જ નહીં, માનસિક સમસ્યાઓ પણ પી.સી.ઓ.એસ. જેવી ગંભીર પ્રજનન સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે.  માનસિક બીમારી કે વધુ તણાવ ધરાવતી મહિલાને આ રોગ થવાનું જોખમ છે, તો સ્ટ્રેસ આ જોખમ વધારે છે અને મહિલાઓ આ રોગનો ભોગ બની શકે છે.  મહામારી દરમિયાન, ચિંતા અને પેનિક એટેકથી પણ પીરિયડ્સની તકલીફોમાં  વધારો થાય છે

 

*પીરિયડ્સ દરમિયાન પીડા શા માટે થાય છે? અને તેને કેવી રીતે ટાળવું.*

 

સ્ટ્રેસ સિવાય, હોર્મોન અસંતુલન અને શારીરિક સમસ્યાઓનું એક કારણ  જીવનશૈલી પણ છે.  મહામારી દરમિયાન લોકોના રોજીંદા જીવનમાં ઘણો બદલાવ આવ્યો છે. અનિયમિત ઉંઘ, અનિયમિત ખોરાક અને દરેક વ્યક્તિ સ્ટ્રેસનો અનુભવ કરી રહ્યો છે.  આ બધાની આપણા સ્વાસ્થ્ય પર ખૂબ ઊંડી અસર પડી છે. સ્ત્રીઓમાં જેનું  પરિણામ પીરિયડ્સ સંબંધિત સમસ્યાઓ લઈને આવ્યું છેલાંબા સમયથી હોર્મોન્સમાં અસંતુલન હોવાને કારણે પણ આ સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. બીજું કે કાર્ય નો વધુ પડતો બોજ પણ ન લેવો જેથી તણાવ વધશે નહિ. 

આપણે જોયું કે, લોકડાઉન દરમિયાન મહિલાઓને ઘરની જવાબદારીઓ કેવી રીતે વધી છે, જેની સાથે તેઓએ ઘરેથી કામ કરવું પડે છે. તેના કારણે સ્ટ્રેસનું પ્રમાણ ખૂબ વધ્યું છે, જે તેના શરીર પર પણ અસર કરી રહ્યું છે. આ સ્ટ્રેસને દૂર કરવા માટે, ઘણી સ્ત્રીઓ ભારે પ્રમાણમાં પૌષ્ટિક ન હોય તેવો ખોરાક લે છે, અથવા દારૂ અને સિગારેટનું સેવન કરે છે, જે તેની મુશ્કેલીમાં વધારો કરે છે.  લોકડાઉન દરમિયાન બહાર ન જઈ શકાતુંદરરોજ કસરત કરવામાં ખલેલ તેથી લાંબા સમય સુધી બેસીને રહી અને  સૂઈ રહેતા હોવાથી કેટલીક સમસ્યાઓનું પ્રમાણ વધ્યું હતું.

 

વિશ્વવ્યાપી કોરોના મહામારી દરમિયાન, શક્ય છે કે, લોકો પહેલા કરતાં વધુ સ્ટ્રેસ અનુભવતા હોય. સતત સ્ટ્રેસથી શરીરમાં વિચિત્ર સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.  સ્ત્રીઓ માટે, આ મહામારી વધુ ચિંતાનું કારણ બને છે, કારણ કે તેમના માસિક ચક્ર, એટલે કે  પિરિયડ્સના સમયને સહુથી વધુ અસર થઈ છે. 

પીરિયડ્સનું ક્યારેક કયારેક ન આવવું  એટલે કે એમેનોરિયા ત્યારે થાય છે, જ્યારે કોઈ આઘાતજનક ઘટના ઘટે છે. જે રોજીંદા જીવનના સ્ટ્રેસને અસર કરી શકે છે કે સ્ત્રીઓમાં રુતુચક્ર કેટલો સમય ચાલે છે.  જો કે, અન્ય કેટલાક વધુ પરિબળો અસર કરે છે. 

 જીવનશૈલી પણ પીરિયડ્સ બંધ થવાનું કારણ હોઈ શકે છે.  અતિશય તણાવને કારણે પિરિયડ્સ સાઈકલ નિયમન કરતા મગજના ભાગ પર તેની વિપરીત અસર પડે છે.  આ ઓવ્યુલેશન અને પિરિયડ્સને અટકાવે છે.  ડિસમેનોરિયા ઉચ્ચ તાણની સ્થિતિ સાથે પણ સંકળાયેલું છે.  પીરિયડ્સ દરમિયાન ગર્ભાશયમાં અસહ્ય પીડા થાય છે.  જે સ્ત્રીઓ પહેલાથી જ પીરિયડ્સ પીડા અનુભવે છે તેઓને આ અસર થવાની સંભાવના છે.

 

 એ ધ્યાન રાખવું જરુરી છે કે આ મહામારી  પિરિયડ્સ સાઈકલને વધું મા વધુ અસર કરશે. પરંતુ કોઈપણ ફેરફારોનું નિરીક્ષણ કરવું જરૂરી છે. સ્ટ્રેસ પિરિયડ્સના સમયમા થતા કોઈપણ પરિવર્તન માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે.  જ્યારે તમે કોવિડ -19 ને કારણે ઘરે હોવાં છતાં વારંવાર હાથ ધોવા અને સ્વચ્છતાને જાળવી રાખો છો તોપિરિયડ્સ દરમિયાન સમાન સ્વચ્છતા જાળવી રાખો.

 

સ્ટ્રેસ દૂર કરવા માટે ઘરેલું ઉપાય અપનાવો

 

 કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં સ્ટ્રેસ દૂર કરવાના ઉપાય શોધી કાઢવા જોઇએ.  આ માટે કેટલાક ઘરેલું ઉપાય અપનાવી શકાય છે.  આપણને ખબર છે કે તુલસીના પાન ઘણા રોગમાં ઉપયોગી અને અસરકારક છે. તુલસીના પાનનો ઉપયોગ તાણની સ્થિતિ ઘટાડવામાં મદદ કરશે.  સવારે તુલસીના પાન ચાવવા અથવા ગરમ પાણીમાં થોડા પાન ઉમેરીને તાજુ પાણી પીવું.  તુલસીની ચા પીને અથવા તુલસી સિવાય ગ્રીન ટીનું સેવન કરવાથી સ્ટ્રેસ પણ દૂર થાય છે.  એક કપ ગ્રીન ટી સાથે મધ અને લીંબુ સ્ટ્રેસમાં રાહત મેળવવાનો ઉત્તમ માર્ગ છે.  દરરોજ રાત્રે એક ગ્લાસ ગરમ દૂધમાં અશ્વગંધાનું મૂળ ઉકાળો. જે ઉંઘમાં પણ સુધારો કરશે અને સ્ટ્રેસ ઘટાડવામાં મદદ કરશે.

 

*ટોક્સિક શોક સિન્ડ્રોમ: સામાન્ય પરંતુ જીવલેણ બિમારી.*

 

 વૈશ્વિક મહામારી દરમિયાન માનસિક રીતે વિચલિત અથવા સ્ટ્રેસનુ પ્રમાણ વધવું સ્વાભાવિક છે.  આવી સ્થિતિમાંથોડું વધારે ધ્યાન આપવાની જરૂર છે, પોતાની જાતની સંભાળ રાખવીખાસ કરીને મહિલાઓ, જેમના પર ઘર અને બહાર બંનેની જવાબદારી  હોય છે, તેમણે પોતાનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જરૂરી છે.

 

જો આપણે આપણા જીવનમાં કેટલાક નાના ફેરફારો કરીશું, તો પછી આપણે આ મુશ્કેલ સમયનો સામનો કરી શકીશું.  યોગ્ય પૌષ્ટિક આહાર, પૂરતી ઉંઘ, અને નિયમિતપણે કસરત દ્વારા આપણા શરીરની સંભાળ રાખી શકીએ છીએ.  આપણે આપણા માનસિક સ્વાસ્થ્યની  કાળજી લેવી અતિ આવશ્યક છે,.  ચાલો આપણે આજુબાજુનું વાતાવરણ જાળવીએ, જ્યાં આપણે જીવી શકીએ અને શાંતિથી કાર્ય કરી શકીએ.  શક્ય હોય ત્યાં સુધી ખુશ રહેવાનો પ્રયાસ કરીએ અને જો જરૂરી હોય તો, મનોચિકિત્સકની મદદ લેવી, જેમાં બિલકુલ સંકોચ ન કરવો. *બીજું એ કે પીરિયડ્સ મોડા થવા એ માત્ર ગર્ભવતી હોવાની જ નિશાની નથી...ઘણા કુટુંબીજનો ઘરની સ્ત્રીઓ પર વહેમ કે શંકા કરતા હોય છે પણ એ યાદ રાખવું કે ચિંતા ના કારણે પણ પીરિયડ્સ માં ફેરફાર પડતા હોય છે.* સ્ત્રીઓએ પણ વિના સંકોચે મનની વાતો શેર કરવી જેથી થોડી રાહત મળશે.  આ સમય મુશ્કેલ છે, પરંતુ થોડી ધીરજ રાખીને અને પોતાનું સંપૂર્ણ ધ્યાન રાખીએ, તો આપણે તે બધી સમસ્યાઓથી બહાર આવી શકીએ.  *ડો. ધારા આર. દોશી - નિમિષા પડારીયા* મનોવિજ્ઞાન ભવન. સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સીટીરાજકોટ.

 


Department: Department of Psychology

24-12-2020